Phân xử tài tình - Lớp 5 - Tuần 23 - Trang 46 - SGK Tiếng Việt 5 tập 2

Tiếng Việt Lớp 5

Quiz

Công lý và Trí tuệ

Phân xử tài tình

Tuần 23 - Vì cuộc sống thanh bình

Xưa, có một vị quan án rất tài. Vụ án nào, ông cũng tìm ra manh mối và phân xử công bằng.

Vụ án thứ nhất: Tấm vải

Một hôm, có hai người đàn bà đến công đường. Một người mếu máo: "Bẩm quan, con mang vải đi chợ, bà này hỏi mua, rồi cướp tấm vải, bảo là của mình." Người kia cũng rưng rưng nước mắt: "Tấm vải là của con. Bà này lấy trộm."

Đòi người làm chứng nhưng không có, quan cho lính về nhà họ xem. Cả hai đều có khung cửi như nhau, cùng mang vải ra chợ bán hôm ấy. Ngẫm một lát, quan ôn tồn bảo:
— Hai người đều có lí nên ta xử thế này: tấm vải xé đôi, mỗi người một nửa.

Thừa lệnh, lính đo vải xé ngay. Một người đàn bà bật khóc. Lập tức, quan bảo đưa cả tấm vải cho người này rồi thét trói người kia lại. Sau một hồi tra hỏi, kẻ kia phải cúi đầu nhận tội.

Vụ án thứ hai: Tiền nhà chùa

Lần khác, quan tới vãn cảnh một ngôi chùa. Sư cụ đón tiếp kính cẩn, rồi nhờ tìm hộ số tiền của nhà chùa bị mất.

Quan nói sư cụ biện lễ cúng Phật, rồi gọi hết sư vãi, kẻ ăn người ở trong chùa ra, giao cho mỗi người cầm một nắm thóc và bảo:
— Chùa ta mất tiền, chưa rõ thủ phạm. Mỗi người hãy cầm một nắm thóc đã ngâm nước rồi vừa chạy đàn, vừa niệm Phật. Đức Phật rất thiêng. Ai gian, Phật sẽ làm cho thóc trong tay kẻ đó nảy mầm. Như vậy, ngay gian sẽ rõ.

Mới vài vòng chạy, đã thấy một chú tiểu thỉnh thoảng hé bàn tay cầm thóc ra xem. Quan lập tức cho bắt chú tiểu vì chỉ kẻ có tật mới hay giật mình. Chú tiểu kia đành nhận tội.

— Theo NGUYỄN ĐỔNG CHI

Góc Từ Vựng (10 Từ)

Quan án Chức quan thời xưa chuyên lo việc điều tra và xét xử các vụ án.

Vãn cảnh Đến thăm và ngắm cảnh đẹp, thường dùng khi nói về đi chùa.

Biện lễ Lo liệu, chuẩn bị đầy đủ lễ vật để dâng cúng.

Sư vãi Từ dùng chung để chỉ các nhà sư và những người tu hành trong chùa.

Đàn Nơi được đắp cao hoặc dựng lên trang trọng để làm lễ cúng tế.

Chạy đàn Một nghi thức tôn giáo, người tham gia chạy vòng quanh đàn cúng.

Công đường Nơi làm việc công, nơi quan lại xét xử các vụ án thời xưa.

Khung cửi Công cụ dùng để dệt sợi thành vải theo phương pháp thủ công.

Chú tiểu Người ít tuổi mới đi tu, thường làm các việc nhỏ trong chùa.

Niệm Phật Đọc lầm rầm tên đức Phật hoặc kinh Phật để cầu nguyện, tĩnh tâm.

Nội dung chính

Câu chuyện ca ngợi trí thông minh, tài xét xử công minh và khả năng quan sát, am hiểu tâm lý con người của vị quan án. Qua hai vụ án, ông đã bảo vệ được công lý, mang lại niềm tin cho người dân lương thiện.

Cùng Tìm Hiểu Bài

Câu 1: Quan án đã dùng biện pháp nào để tìm ra người lấy cắp tấm vải?

Quan án đã sai lính xé đôi tấm vải chia cho mỗi người một nửa. Khi thấy một người bật khóc vì đau xót công sức của mình, quan khẳng định đó chính là chủ nhân thực sự của tấm vải và bắt kẻ kia phải nhận tội.

Câu 2: Vì sao quan cho rằng người không khóc là kẻ gian?

Quan cho rằng người không khóc là kẻ gian vì tấm vải đó không phải do mồ hôi công sức của thị làm ra, nên khi tấm vải bị xé, thị không thấy tiếc nuối hay đau xót.

Câu 3: Quan đã dùng cách nào để tìm kẻ trộm tiền nhà chùa?

Quan dùng đòn tâm lý: giao cho mỗi người nắm thóc đã ngâm nước, bảo vừa chạy đàn vừa niệm Phật, và dọa rằng thóc trong tay kẻ gian sẽ nảy mầm. Kẻ gian vì chột dạ (có tật giật mình) nên lén nhìn tay, hành động đó đã tố cáo hắn.

Trắc Nghiệm Vui

Câu 1: Vị quan án trong bài là người như thế nào?

Câu 2: Trong vụ án ở chùa, quan đã dựa vào yếu tố nào để phá án?

🌿 Bài Học Cuộc Sống

"Công lý luôn chiến thắng. Trí tuệ và sự bình tĩnh là chìa khóa để giải quyết mọi vấn đề khó khăn."

Liên kết Bài học

Tuần 22: Vì cuộc sống thanh bình

Lập làng giữ biển | Cao Bằng | Ai giỏi nhất?

Tuần 23: Vì cuộc sống thanh bình

Phân xử tài tình | Chú đi tuần

Tuần 24: Vì cuộc sống thanh bình

Luật tục xưa của người Ê-đê | Hộp thư mật

Justice and Wisdom

Skillful Judging

Week 23 - For a Peaceful Life

Once upon a time, there was a very talented magistrate. In every case, he found clues and judged fairly.

First Case: The Cloth

One day, two women came to the court. One sobbed: "Your Honor, I brought cloth to the market, this woman asked to buy it, then snatched the cloth, claiming it was hers." The other woman also had tears in her eyes: "The cloth is mine. This woman stole it."

Asking for witnesses but finding none, the magistrate sent soldiers to their homes to check. Both had similar looms and had both brought cloth to sell that day. Pondering for a moment, the magistrate gently said:
— Both of you have valid points, so I rule this way: tear the cloth in half, each person gets one half.

Following the order, the soldiers measured and tore the cloth immediately. One woman burst into tears. Immediately, the magistrate ordered the entire cloth be given to this woman and ordered the other to be tied up. After a round of interrogation, the other person had to bow her head and admit guilt.

Second Case: The Pagoda's Money

Another time, the magistrate went sightseeing at a pagoda. The head monk welcomed him respectfully, then asked for help finding the pagoda's lost money.

The magistrate told the monk to prepare offerings to Buddha, then called all the monks, nuns, and servants in the pagoda out, giving each a handful of paddy rice and said:
— Our pagoda has lost money, the culprit is unclear. Everyone hold a handful of soaked paddy rice and run around the altar while chanting Buddha's name. Buddha is very sacred. Whoever is dishonest, Buddha will make the paddy in that person's hand sprout. Thus, the truth will be clear.

After just a few rounds of running, a young novice monk was seen occasionally peeking at his hand holding the paddy. The magistrate immediately ordered the arrest of the novice monk because only a guilty person gets startled. The novice monk had to confess.

— Adapted from NGUYEN DONG CHI

Vocabulary Corner (10 Words)

Magistrate An official in ancient times responsible for investigating and judging cases (Quan án).

Sightseeing Visiting and admiring beautiful scenery, often used for visiting pagodas (Vãn cảnh).

Prepare offerings To arrange and prepare necessary items for religious offering (Biện lễ).

Monks and nuns General term for people practicing Buddhism in a pagoda (Sư vãi).

Altar/Platform A raised mound of earth or platform erected for ceremonial rituals (Đàn).

Circumambulation A ritual of running or walking around a sacred object or altar (Chạy đàn).

Court A place where officials worked and trials were held in ancient times (Công đường).

Loom A hand-operated tool used for weaving thread into cloth (Khung cửi).

Novice monk A young person who has recently entered monastic life (Chú tiểu).

Chanting Reciting the name of Buddha or scriptures for prayer (Niệm Phật).

Main Idea

The story praises the intelligence, fair judging skills, and understanding of human psychology of the magistrate. Through two cases, he protected justice and brought faith to honest people.

Let's Explore

Q1: What method did the magistrate use to find the cloth thief?

The magistrate ordered soldiers to tear the cloth in half and give each person half. When he saw one woman burst into tears due to the pain of losing her hard work, he confirmed she was the true owner and forced the other to confess.

Q2: Why did the magistrate think the one who didn't cry was the culprit?

The magistrate believed that since the cloth was not made by her sweat and tears, she felt no regret or pain when it was torn.

Q3: How did the magistrate catch the money thief at the pagoda?

He used a psychological trick: giving everyone soaked paddy rice, telling them to run and chant, and threatening that Buddha would make the guilty person's paddy sprout. The guilty novice monk, out of fear (a guilty conscience needs no accuser), peeked at his hand, revealing himself.

Fun Quiz

Q1: What kind of person was the magistrate?

Q2: In the pagoda case, what did the magistrate rely on to solve it?

🌿 Life Lesson

"Justice always prevails. Wisdom and calmness are the keys to solving all difficult problems."